Doğum Kontrol Yöntemleri
Doğum kontrol yöntemleri, istenmeyen gebeliklerin önlenmesi amacıyla kullanılır. Hap, spiral, prezervatif, deri altı implantı ve iğne gibi farklı seçenekler bulunur. Bu yöntemlerin kullanım şekli, koruyuculuk süresi ve adet düzeni üzerindeki etkileri birbirinden farklıdır.
Herkes için tek bir “en iyi” korunma yöntemi yoktur. Her gün ilaç kullanmayı hatırlayıp hatırlayamayacağınız, adetlerinizin yoğunluğu, emzirme durumu, sigara kullanımı, migren ve pıhtılaşma geçmişi gibi konular yöntem seçiminde önem taşır.
Doğum Kontrol Yöntemi Nasıl Seçilir?
Korunma yöntemi seçilirken yalnızca ne kadar etkili olduğuna bakılmaz. Yöntemin kullanım kolaylığı ve sağlık durumunuza uygun olup olmadığı da değerlendirilmelidir.
Yöntem seçerken şu soruların yanıtları önemlidir:
- Ne kadar süre gebelik düşünmüyorsunuz?
- Her gün hap kullanmayı hatırlayabilir misiniz?
- Adetleriniz yoğun veya ağrılı mı?
- Hormon içeren bir yöntem kullanmak istiyor musunuz?
- Yakın zamanda gebelik planınız var mı?
- Emziriyor musunuz?
- Sigara kullanıyor musunuz?
- Auralı migren, yüksek tansiyon veya pıhtılaşma öykünüz var mı?
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da korunmanız gerekiyor mu?
Bazı yöntemler bırakıldıktan hemen sonra gebelik planlanabilir. Bazılarında ise doğurganlığın yeniden düzenlenmesi biraz zaman alabilir.
Doğum Kontrol Hapları
Doğum kontrol hapları yumurtlamayı engelleyerek ve rahim ağzındaki salgının yapısını değiştirerek gebelikten korunmaya yardımcı olur. Her gün düzenli kullanılması gerekir.
Temel olarak iki tür doğum kontrol hapı bulunur:
- Östrojen ve progesteron benzeri hormonları birlikte içeren haplar
- Yalnızca progesteron benzeri hormon içeren haplar
Haplar doğru ve düzenli kullanıldığında etkili bir korunma sağlar. Ancak hapın unutulması, geç alınması, kusma, şiddetli ishal veya bazı ilaçlarla etkileşim koruyuculuğu azaltabilir.
Doğum kontrol hapları bazı kadınlarda adet kanamasını ve adet ağrısını azaltabilir. İlk aylarda ara lekelenme, bulantı, meme hassasiyeti veya baş ağrısı görülebilir.
Doğum Kontrol Hapını Kimler Kullanamaz?
Hormon içeren haplar herkes için uygun değildir. Özellikle östrojen içeren hapların başlanmasından önce sağlık geçmişinin değerlendirilmesi gerekir.
Şu durumlarda farklı bir yöntem tercih edilmesi gerekebilir:
- Daha önce damar tıkanıklığı veya akciğer embolisi geçirilmesi
- Auralı migren bulunması
- Kontrol altında olmayan yüksek tansiyon
- Bazı kalp ve damar hastalıkları
- Meme kanseri öyküsü
- Ciddi karaciğer hastalıkları
- Belirli bir yaşın üzerinde olup sigara kullanılması
- Yeni doğum yapılmış veya emzirme döneminde olunması
Bu durumlardan birinin bulunması hiçbir hormonal yöntemin kullanılamayacağı anlamına gelmez. Östrojen içermeyen seçenekler değerlendirilebilir.
Doğum Kontrol Hapı Kilo Aldırır mı?
Hap kullanmaya başlayan bazı kadınlarda iştah, ödem veya tartı üzerinde kısa süreli değişiklikler görülebilir. Ancak doğum kontrol haplarının herkeste belirgin ve kalıcı kilo artışına yol açtığı söylenemez.
Kilo artışı varsa kullanılan hapın yanında beslenme, günlük hareket, tiroid sorunları ve yaşam düzeni de değerlendirilmelidir.
Doğum Kontrol Hapı Kısırlık Yapar mı?
Doğum kontrol hapları kalıcı kısırlığa neden olmaz. Hap bırakıldıktan sonra yumurtlama çoğu kadında kısa süre içinde yeniden başlar.
Adetlerin hemen düzene girmemesi, hapın kısırlık yaptığı anlamına gelmez. Hap kullanmaya başlamadan önce var olan polikistik over veya başka bir yumurtlama sorunu, ilaç bırakıldıktan sonra yeniden belirginleşebilir.
Rahim İçi Araç: Spiral
Spiral, rahim içine yerleştirilen küçük bir doğum kontrol aracıdır. Uzun süreli koruma sağlar ve çıkarıldığında doğurganlık yeniden başlayabilir.
Bakırlı ve hormonlu olmak üzere iki temel spiral türü vardır.
Bakırlı spiral
Hormon içermez. Bakırın sperm üzerindeki etkisi sayesinde döllenmeyi önler. Uzun süreli koruma sağlar ancak bazı kadınlarda adet kanamasını ve adet ağrısını artırabilir.
Adetleri zaten yoğun ve ağrılı olan kadınlarda farklı bir yöntem daha uygun olabilir.
Hormonlu spiral
Rahim içine düşük miktarda progesteron benzeri hormon salgılar. Rahim ağzı salgısını koyulaştırır ve rahim iç tabakasını inceltir.
Hormonlu spiral kullanan bazı kadınlarda adet kanaması belirgin şekilde azalabilir veya zamanla tamamen kesilebilir. İlk aylarda düzensiz lekelenmeler görülebilir.
Adetin kesilmesi kanın rahimde biriktiği anlamına gelmez. Rahim iç tabakası inceldiği için kanama azalır.
Spiral Nasıl Takılır?
Spiral jinekolojik muayene sırasında rahim ağzından geçirilerek rahim içine yerleştirilir. İşlem birkaç dakika sürebilir. Takılma sırasında adet sancısına benzeyen bir kramp hissedilebilir.
Spiral takılmadan önce gebelik ihtimali, rahim yapısı ve enfeksiyon belirtileri değerlendirilir. Gerekli görülürse ultrason yapılabilir.
İşlemden sonra birkaç gün hafif kramp ve lekelenme yaşanabilir. Şiddetli ağrı, ateş, kötü kokulu akıntı veya yoğun kanama olursa kontrol gerekir.
Spiral Yerinden Oynar mı?
Spiral nadiren yerinden kayabilir veya rahimden düşebilir. Özellikle takıldıktan sonraki ilk aylarda kontrol önerilebilir.
Spiralin iplerinin hissedilmemesi, iplerin belirgin şekilde uzaması, yeni başlayan şiddetli ağrı veya beklenmedik kanama varsa ultrasonla yerinin değerlendirilmesi gerekir.
Spiral Kısırlık Yapar mı?
Uygun şekilde takılan spiral kalıcı kısırlığa neden olmaz. Spiral çıkarıldıktan sonra gebelik şansı yeniden başlar.
Spiral kullanımı sırasında ortaya çıkan ve tedavi edilmeyen cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar üreme organlarını etkileyebilir. Bu risk spiralin kendisinden çok enfeksiyonla ilişkilidir.
Deri Altı Doğum Kontrol İmplantı
Deri altı implantı, üst kolun iç tarafına yerleştirilen ince ve esnek bir çubuktur. İçerdiği progesteron benzeri hormonu düşük miktarlarda salgılayarak uzun süreli gebelik koruması sağlar.
Her gün ilaç kullanmayı gerektirmez ve çıkarıldığında doğurganlık geri döner. En sık görülen yan etkisi adet düzenindeki değişikliktir. Adetler düzensizleşebilir, sıklaşabilir, azalabilir veya tamamen kesilebilir.
İmplant cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
Doğum Kontrol İğnesi
Doğum kontrol iğnesi belirli aralıklarla uygulanarak yumurtlamayı baskılar. Günlük ilaç kullanmak istemeyen kişiler için bir seçenek olabilir.
İlk aylarda düzensiz kanama görülebilir. Zamanla adetler azalabilir veya kesilebilir. Kullanım bırakıldıktan sonra yumurtlamanın yeniden başlaması diğer bazı yöntemlere göre daha uzun sürebilir.
Uzun süreli kullanımın kemik yoğunluğu üzerindeki etkisi ve diğer sağlık durumları doktorla değerlendirilmelidir.
Doğum Kontrol Bandı ve Vajinal Halka
Doğum kontrol bandı cilde yapıştırılarak, vajinal halka ise vajina içine yerleştirilerek kullanılır. Her iki yöntem de belirli aralıklarla değiştirilir ve östrojen ile progesteron benzeri hormonlar içerebilir.
Her gün hap almayı gerektirmemesi kullanım kolaylığı sağlayabilir. Ancak östrojen içeren doğum kontrol haplarıyla benzer sağlık kısıtlamaları bulunabilir.
Prezervatif
Prezervatif, spermin vajinaya ulaşmasını engelleyen bariyer yöntemidir. Doğru ve her ilişkide kullanıldığında gebelik riskini azaltır.
Prezervatifin diğer yöntemlerden önemli farkı, cinsel yolla bulaşan birçok enfeksiyona karşı da koruma sağlamasıdır. Spiral, hap, implant ve iğne enfeksiyonlara karşı korumaz.
Koruyuculuğun azalmasına şu hatalar neden olabilir:
- Prezervatifin ilişki başladıktan sonra takılması
- Son kullanma tarihinin geçmiş olması
- Paketin kesici bir araçla açılması
- Uygun olmayan kayganlaştırıcı kullanılması
- Aynı anda iki prezervatif kullanılması
- Boşalma sonrasında doğru şekilde çıkarılmaması
Yeni veya birden fazla partnerin bulunduğu durumlarda başka bir doğum kontrol yöntemi kullanılsa bile prezervatif kullanılması önemlidir.
Geri Çekilme Yöntemi Güvenilir mi?
Geri çekilme, boşalma öncesinde penisin vajinadan çıkarılmasıdır. Uygulama zamanlamasına bağlı olduğu için hata ihtimali yüksektir. Boşalma öncesi sıvıda sperm bulunabilmesi de gebelik riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
Gebeliğin kesinlikle istenmediği durumlarda tek başına geri çekilme yöntemi yeterli görülmemelidir. Ayrıca cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
Takvim Yöntemi
Takvim veya doğurganlık farkındalığı yöntemlerinde adet döngüsü, vücut sıcaklığı ve vajinal salgıdaki değişiklikler takip edilerek yumurtlama günleri tahmin edilmeye çalışılır.
Adetleri düzensiz olan kadınlarda yumurtlama gününü tahmin etmek daha zordur. Hastalık, stres, yolculuk ve uyku düzenindeki değişiklikler de hesaplamayı etkileyebilir.
Bu yöntem düzenli ve doğru takip gerektirir. Günlük hayattaki kullanım hataları nedeniyle uzun süreli yöntemlerden daha düşük koruyuculuğa sahiptir.
Emzirme Gebelikten Korur mu?
Emzirme bazı koşullar sağlandığında yumurtlamayı geçici olarak baskılayabilir. Ancak yalnızca emziriyor olmak gebeliğe karşı kesin koruma sağlamaz.
Adet henüz başlamamış olsa bile ilk yumurtlama adet kanamasından önce gerçekleşebilir. Bu nedenle doğum sonrası dönemde uygun korunma yöntemi için kadın doğum uzmanıyla görüşülmelidir.
Emzirme döneminde kullanılabilecek hap, spiral, implant ve bariyer yöntemleri bulunur. Yöntemin doğumdan ne kadar sonra başlanacağı kullanılan seçeneğe göre değişir.
Kalıcı Doğum Kontrol Yöntemleri
Tüplerin bağlanması, gebelik isteği tamamen sona ermiş kadınlarda değerlendirilebilen kalıcı bir yöntemdir. Yumurtalıklar alınmaz; yumurtalar ve kadınlık hormonları üretilmeye devam eder. Adet düzeni doğrudan işlem nedeniyle kesilmez.
Erkeklerde vazektomi de kalıcı korunma seçeneklerinden biridir. Bu işlemler geri dönüşü kesin olmayan yöntemler olduğu için karar dikkatle verilmelidir.
Ertesi Gün Hapı Nedir?
Ertesi gün hapı, korunmasız cinsel ilişki veya kullanılan yöntemin başarısız olması sonrasında gebelik ihtimalini azaltmak amacıyla kullanılır.
Şu durumlarda düşünülebilir:
- Prezervatifin yırtılması veya çıkması
- Doğum kontrol haplarının unutulması
- Korunmasız cinsel ilişki
- Spiral veya farklı bir yöntemin yerinden çıktığından şüphe edilmesi
- Cinsel saldırı
“Ertesi gün” adı verilse de ilacın kullanımı ertesi sabaha kadar bekletilmemelidir. Korunmasız ilişkiden sonra ne kadar erken alınırsa etkisi o kadar yüksek olabilir. Kullanılabilecek hap türüne göre etkili olduğu süre değişir.
Ertesi gün hapı mevcut gebeliği sonlandırmaz. Yumurtlamayı geciktirerek veya engelleyerek gebelik oluşma ihtimalini azaltır.
Bakırlı Spiral Acil Korunmada Kullanılır mı?
Bakırlı spiral, korunmasız ilişkiden sonraki uygun süre içinde takıldığında acil korunma amacıyla kullanılabilir. Aynı zamanda uzun süreli bir doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmaya devam edilebilir.
Acil spiral uygulamasının uygun olup olmadığı gebelik ihtimali, enfeksiyon riski ve sağlık geçmişi değerlendirilerek belirlenir.
Ertesi Gün Hapı Adeti Geciktirir mi?
Ertesi gün hapından sonra adet beklenenden birkaç gün erken veya geç gelebilir. Ara lekelenme de görülebilir.
Adet belirgin şekilde gecikirse gebelik testi yapılmalıdır. Şiddetli kasık ağrısı veya normal dışı kanama bulunuyorsa muayene olunmalıdır.
Ertesi gün hapı düzenli korunma yöntemi yerine kullanılmamalıdır. Sık ihtiyaç duyuluyorsa günlük veya uzun süreli bir korunma seçeneği değerlendirilebilir.
Hangi Doğum Kontrol Yöntemi Daha Etkilidir?
Deri altı implantı ve rahim içi araçlar, kullanıcı hatasına çok az bağlı oldukları için en etkili geri dönüşümlü yöntemler arasındadır. Bir kez uygulandıktan sonra her gün hatırlanması gerekmez.
Hap, bant ve halka doğru kullanıldığında yüksek koruma sağlar ancak unutma ve kullanım hataları gerçek hayattaki etkinliği azaltabilir. Prezervatifte de her ilişkide doğru kullanım önemlidir.
Hiçbir yöntem gebeliğe karşı yüzde yüz garanti sağlamaz. Kalıcı yöntemlerde dahi çok düşük bir başarısızlık ihtimali bulunabilir.
Korunurken Gebelik Belirtileri Olursa Ne Yapılmalıdır?
Herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanırken adet gecikmesi, bulantı, meme hassasiyeti veya gebelik şüphesi oluşursa test yapılabilir.
Özellikle spiral kullanırken gebelik testi pozitif çıkarsa gecikmeden kadın doğum uzmanına başvurulmalıdır. Gebeliğin rahim içinde olup olmadığı ve spiralin konumu ultrasonla değerlendirilir.
Doğum Kontrol Yöntemleri Hakkında Merak Edilenler
En sağlıklı doğum kontrol yöntemi hangisidir?
Tek bir yöntem herkes için en sağlıklı seçenek değildir. Sağlık geçmişi, adet düzeni, emzirme durumu ve kullanım beklentileri değerlendirilerek seçim yapılır.
Spiral taktırmak için doğum yapmış olmak gerekir mi?
Hayır. Uygun değerlendirme sonrasında daha önce doğum yapmamış kadınlara da spiral takılabilir.
Doğum kontrol hapına kendi kendime başlayabilir miyim?
Özellikle östrojen içeren haplar bazı sağlık durumlarında uygun olmayabilir. Başlamadan önce tansiyon, migren, sigara ve pıhtılaşma geçmişi değerlendirilmelidir.
Doğum kontrol hapı unutulursa ne yapılır?
Yapılması gerekenler kullanılan hapın türüne ve kaç tabletin unutulduğuna göre değişir. İlacın kullanma talimatına bakılmalı ve gerekirse ek korunma kullanılmalıdır.
Spiral varken gebelik olur mu?
Spiral oldukça etkili bir yöntemdir ancak hiçbir yöntem yüzde yüz değildir. Adet gecikmesi veya gebelik belirtisi varsa test yapılmalıdır.
İki doğum kontrol yöntemi birlikte kullanılabilir mi?
Evet. Örneğin gebelikten korunma için hap veya spiral kullanılırken cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı prezervatif de kullanılabilir.
Doğum kontrol yöntemleri cinsel isteği azaltır mı?
Hormonal yöntemlerin etkisi kişiden kişiye değişebilir. Cinsel istekte belirgin bir değişiklik fark edilirse kullanılan yöntem ve diğer olası nedenler değerlendirilmelidir.
Size uygun korunma yöntemlerini karşılaştırmak, spiral veya implant hakkında bilgi almak ya da kullandığınız yöntemi değiştirmek için JineVita’dan muayene randevusu alabilirsiniz.